Karbala 2004

Flaga nad ratuszem

Walk na taką skalę jak w Karbali podczas drugiej zmiany kontyngentu w Iraku nasze wojsko nie prowadziło od II wojny światowej. Bohaterowie tamtych dni ciągle pozostają anonimowi.

Podpułkownik Tomasz Domański niechętnie wspomina Karbalę i wiosnę 2004 roku. Tak trudnych dni i nocy nie przeżył nigdy wcześniej ani później. Żył wtedy ciągłą obawą, czy jego rozkazy są właściwe, czy nie spowodują zagrożenia i śmierci któregoś z podwładnych. Pytany o najtrudniejszy moment misji, nie zastanawia się: „Marzec, kwiecień, maj. Nigdy nie zapomnę”, wyznaje.

Dowodził 2 Grupą Bojową, która trafiła do Iraku w styczniu 2004 roku. Długo ją kompletowano – jeszcze w grudniu 2003 roku (miesiąc przed wylotem) dołączano ostatnich żołnierzy. Po odjęciu świąteczno-noworocznej przerwy nie było wiele czasu na zgrywanie w kraju. Żołnierze nie przypuszczali, że przyjdzie im to robić w walce. Grupa ta była ewenementem. Formowana przez 17 Brygadę Zmechanizowaną składała się z żołnierzy reprezentujących aż 69 różnych jednostek ze wszystkich rodzajów sił zbrojnych.

Po przylocie do Iraku krótko stacjonowali w Babilonie. W lutym, pozostawiając jedną kompanię dla ochrony bazy Alfa, główne siły grupy (kompania bojowa i komponenty wsparcia, około 220 ludzi) przeniesieni zostali do bazy Lima, dziesięć kilometrów od Karbali.

Miasto zagłady

Karbala w języku arabskim oznacza kataklizm lub katastrofę. Taki los przepowiadali żołnierzom koalicji gromadzący się wówczas licznie w tym mieście zwolennicy radykalnego duchownego Muktady as-Sadra.

Pod koniec lutego do Karbali zaczęli napływać muzułmańscy wierni, aby modlić się w meczetach Abbasa i Husajna z okazji wielkich świąt Aszury i Arbaeen. Polacy ustawili na drogach punkty kontrolne. 28 lutego doszło do pierwszego incydentu. Odurzony narkotykami kierowca mikrobusu staranował polski posterunek. Mimo że sprawca został zastrzelony, pojazd siłą rozpędu wpadł na jednego z Polaków i przygniótł go do betonowej bariery. Żołnierz został ciężko ranny. Lekarze z polskiego szpitala polowego czynili cuda, by utrzymać go przy życiu. Udało się.

Atmosfera w sztabie 2 Grupy Bojowej była wówczas napięta. Jedną z szos, 50 metrów od polskiej bazy Lima, dzień i noc wchodziło do miasta po kilkadziesiąt tysięcy wiernych. To niepokoiło dowództwo. Ponadto wywiad uprzedzał, że bojówki tak zwanej Armii Mahdiego zbroją się i rosną w siłę. Ppłk Domański miał bardzo mało ludzi, aby wykonać wszystkie zadania. Na patrole ochronne bazy zaczęli wyjeżdżać nawet kanceliści, kucharze czy magazynierzy.

7 marca wypadała niedziela. W tłumie wiernych, a było ich już w Karbali ponad milion, ładunki zdetonowało sześciu terrorystów-samobójców. Około 140 ludzi zginęło na miejscu, ponad 200 zostało rannych. Kilka godzin po zamachu do miejskich szpitali udali się polscy lekarze w sanitarkach. Do szpitala polowego zabrali około 20 najciężej rannych. Później okazało się, że z wyjątkiem jednego wszystkim uratowali życie. W miejscowych placówkach ludzie ci nie mieliby większych szans na przeżycie.

Kilka godzin po zamachu wywiad doniósł o przypadkach linczowania w mieście obywateli Iranu, którzy jakoby zorganizowali zamach. Tego wieczoru ppłk Domański dostał zadanie odebrania z miejscowego aresztu w ratuszu pobitych i rannych Irańczyków. Z wykazem nazwisk, na czele wzmocnionego patrolu, z personelem medycznym i sanitarkami, ruszył do centrum miasta. Przejął 16 więźniów. Kilku z nich nadawało się do transportu jedynie na noszach. Następnego dnia, patrolując miejsce kaźni, policjanci znaleźli na dachu jednego z budynków głowę samobójcy. Było widać, że opleciono ją drutami, które pełniły rolę anteny. Wniosek: zamachowcy nie wysadzili się sami. Byli żywymi bombami odpalonymi zdalnie przez ludzi chcących siać postrach i nienawiść wobec wojsk koalicji.

City Hall

W sobotę 3 kwietnia wywiad powiadomił, że w innych miastach Iraku zaczęło się powstanie sadrystów. W Karbali bojówki ostentacyjnie paradowały z bronią. Dowództwo dowiedziało się, że ponad 400-osobowy batalion irackiej milicji w całości zdezerterował w ciągu kilku godzin. Broń i amunicja milicjantów trafiła w ręce bojówek As-Sadra. Ppłk Domański rozkazał dowódcom plutonów bojowych zabranie żołnierzy z posterunków drogowych. Dowódcy kompanii rozpoznawczej kpt. Grzegorzowi Kaliciakowi polecił wzmocnić ochronę miejskiego ratusza, tak zwanego City Hall. Zrobiło się niebezpiecznie. Żołnierze czuli, że powstanie rozpocznie się w Karbali lada chwila.

Około północy do taktycznego centrum operacyjnego grupy bojowej napłynął meldunek. Kpt. Kaliciak informował, że siedziba władz prowincji, którą ochraniał, jest atakowana przez setki bojówkarzy. W sztabie, w głośnikach, w tle meldunku słychać było wystrzały i eksplozje. Nikt nie spodziewał się agresji o takiej sile. W obozie Lima ogłoszono pełną gotowość bojową. Nikt nie spał, gdy dziesięć kilometrów dalej, w centrum miasta, 30 kolegów wspólnie z 20 Bułgarami walczyło w okrążeniu na śmierć i życie. Wyraźnie słychać było wybuchy pocisków moździerzowych.

„Miałem bezpośredni kontakt z kpt. Kaliciakiem oraz z dowództwem brygady w obozie Julliet. Trwała błyskawiczna ocena sytuacji. Musieliśmy postanowić, czy wysyłać do City Hall wzmocnienie, które przebijając się przez miasto, może ponieść straty, czy wydać obrońcom ratusza rozkaz do opuszczenia obiektu i powrotu do bazy z narażeniem życia, czy też czekać na rozwój wypadków. Ewakuacja śmigłowcami nie wchodziła w grę. Nasze maszyny nie latały w nocy. Trudno też wysyłać śmigłowce pod ogień. Bojówkarze chwilami byli 50 metrów od budynku ratusza. Śmigłowiec w zawisie byłby dla nich wymarzonym celem”, wspomina pułkownik.

Walki przybrały na sile. Na City Hall spadały granaty moździerzowe, pociski z granatników i broni maszynowej. Bramę wjazdową próbowali staranować samobójcy w samochodach.

Zamach

Walki o City Hall trwały trzy doby. Sadryści atakowali głównie w nocy. Załogi broniące urzędu były luzowane co 24 godziny. W walkach ranny został tylko jeden żołnierz bułgarski. Ze strony napastników, jak policzyła iracka policja, tylko jednej nocy śmierć poniosło od 80 do 100 bojowników As-Sadra, w tym jeden z jego zastępców.

Ratusz, nad którym cały czas powiewała polska flaga, był jedynym w południowym Iraku, którego nie zdobyli rebelianci. Nie znaczy to, że walki się zakończyły. Sadryści nadal zajmowali dużą część centrum miasta, do którego nie zapuszczały się wojska koalicji. Działający na obrzeżach Polacy ciągle byli celami ataków. Wzrosła liczba ostrzałów moździerzowych bazy oraz zamachów przy użyciu min pułapek. Szczególnego pecha do pułapek miał wówczas dowódca plutonu kpt. Zbigniew Kościółek i jego podwładni. Na szczęście nikogo nie spotkało nic złego.

13 maja w miejscowości Al Husajnija w trakcie spotkania z władzami cywilnymi pod ogień sadrystów dostał się pułkownik Domański. Jeden z jego oficerów uważa dziś, że był to zamach przygotowany specjalnie na polskiego dowódcę. Sam pułkownik nie potwierdza tych informacji. Potyczka z grupą kilkunastu bojówkarzy była groźna, ale obyło się bez strat. Była to operacja tak zwanego czyszczenia Karbali, w której u boku doświadczonego amerykańskiego batalionu z dywizji pancernej brali także udział Polacy i Bułgarzy. Właśnie wtedy kpt. Kaliciak z podwładnymi całą noc walczył podczas tak zwanej bitwy na rondzie. Poległ wówczas jeden żołnierz amerykański. Zabito kilkunastu rebeliantów. Nasi żołnierze nie ponieśli strat.

Likwidacja bastionu

Ostatnim bastionem rebeliantów był obszar w rejonie meczetu Al-Mukhaim. Do walk wspólnie z amerykańską grupą zadaniową przystąpili żołnierze kompani rozpoznawczej – jedynego pododdziału bojowego oraz plutonu ochrony. Tym razem walki trwały tydzień. Polacy przekonali się wtedy o skuteczności granatów nasadkowych na beryle. Dobrą szkołę przeszli także strzelcy wyborowi. Niestety, snajper przeciwników postrzelił także Polaka. Sierż. Nowak został ranny w nogę. Ewakuowany przez medyków amerykańskich, szybko trafił do szpitala. Rana nie była groźna, kości nie zostały naruszone. Podoficer po pewnym czasie wrócił do bazy i swoich zadań.

Zapomniani

W czerwcu w mieście zapanował względny spokój. Żołnierze 2 Grupy Bojowej najgorsze mieli za sobą. Jeszcze w trakcie walk majowych do kraju odleciało sześciu obrońców ratusza. Mimo usilnej pracy psychologa kpt. Joanny Dziury nie wytrzymali psychicznie. Wtedy ani dowódca płk Domański, ani żaden inny żołnierz z obozu Lima nie wiedzieli, że stoczyli najzacieklejsze walki w historii całej misji polskiego kontyngentu. Spełniło się także marzenie dowódcy, który przywiózł do domu wszystkich „swoich chłopaków” żywych.

W śród kart historii Polski jest wiele błyskotliwych bitew i bohaterskich starć. Również współczesność i misje naszych żołnierzy w ramach Polskiego Kontyngentu Wojskowego zapisały się wielkimi literami w almanachu wojskowości. W 2004 roku, podczas 2 zmiany w Republice Iraku kpt. Grzegorz Kaliciak pełnił obowiązki dowódcy kompanii rozpoznawczej. W czasie powstania szyickiego duchownego, Muktady al-Sadra w Karbali, organizował on i prowadził obronę City Hallu. Przez 72 godziny polscy żołnierze odpierali zmasowane ataki znacznie liczniejszych oddziałów partyzanckich armii Mahdiego, które nacierały w dzień i w nocy wykorzystując zarówno broń strzelecką i granatniki przeciwpancerne. Dzięki bardzo dobremu przygotowaniu i bohaterstwie żołnierzy i ich dowódcy udało im się utrzymać zagrożone pozycje.

Zgłoszenie kpt. Grzegorza Kaliciaka do nagrody – Buzdygana jest niewątpliwie wspaniałym wyróżnieniem i wielkim zaszczytem dla niego samego. Jest to także swoisty hołd dla wszystkich żołnierzy, którzy razem z nim walczyli wtedy w Karbali.

Wielki Tydzień

Piątek przed Niedzielą Palmową. Na bramę zgłosił się poraniony cywil. Złamana ręka, rana pod lewą łopatką, potłuczona głowa. Twierdzi, że został porwany przez jakichś ludzi, którzy chcieli od niego informacji. Chce pokazać ich kryjówkę. Wezwaliśmy iracką policję. Tutejszy generał policji pojawił się po czterech godzinach. Zgarnęli gościa i zniknęli - nie dotarł do szpitala w Camp Lima, gdzie mieli go dostarczyć. Nasi uważają, że biedak został zlikwidowany, bo generał A. działa podobno na dwie strony. Cholera wie, czy to prawda. Ale to niefajna informacja, teraz, kiedy zaczyna się Arba'een, największe oprócz Aszury święto szyickie w roku. 10 kwietnia do Karbali zjadą 4 miliony pielgrzymów. Od kilku tygodni sztab brygady nie zajmuje się praktycznie niczym innym niż przygotowaniami do tego wydarzenia.

Niedziela Palmowa. I wszystko poszło w diabły. W Niedzielę Palmową 4 kwietnia ten szyicki popapraniec - Sadr - poderwał swoje bojówki i narobił gnoju. Zaczęła się mała wojna. Mamy poziom alarmowy D - po polsku: albo jesteśmy już atakowani, albo zaraz będziemy. Nie czekam. Na kamizelce i hełmie maluję arabski napis: "LEKARZ". W razie czego może nie będą strzelać?

Poniedziałek. Noc. Siedzę z dwoma sanitariuszami w City Hall. To dwupiętrowy budynek. Siedziba policji, więzienie i biuro tymczasowego gubernatora Karbali w jednym. Nasi żołnierze obsadzili dach. Bułgarzy wysunięte posterunki. W sumie 50 osób. W nocy strzelają do wszystkiego, co się rusza. To dobry pomysł, bo w naszą stronę leciały tylko pojedyncze serie i przez całą noc może z kilka pocisków z RGP. Na żołnierzy irackich nie było co liczyć. Uciekli na odgłos pierwszych strzałów. Policjanci zostali, ale w oczach mają strach. W więzieniu siedzi z 200 więźniów, w tym wielu partyzantów. Gdyby bojówkarze ich uwolnili, urządziliby policjantom krwawą łaźnię.

Wtorek. Przyjechał polsko-bułgarski konwój. Oberwali po drodze. Sześciu rannych. Całe ambulatorium czerwone. Opatruję gościa z postrzałem klatki piersiowej i ramienia. Cud, ale wszyscy ranni żyją i mają się nieźle. Po chwili dociera do mnie: właśnie po raz pierwszy w życiu robiłem to, czego do tej pory tylko się uczyłem. Straszna adrenalina, a potem chciało się rzygać. Ciekawe, czy można przywyknąć? Bułgar, którego opatrywałem, zostawił w ambulatorium ikonę Matki Boskiej. Może nam przyniesie więcej szczęścia.

Środa. O siedemnastej poszła wieść, że Armia Mahdiego postawiła nam ultimatum: opuszczamy Karbalę albo zniszczą City Hall i nasz obóz. Koniec żartów. Wszyscy zdolni do noszenia broni wystawieni na posterunki. Wznosimy polowy szpital, przenosimy do niego sprzęt z karetek. Strasznie mało tego. Czy naprawdę tej nocy zginę? Patrzę na karabin, który dali i mnie. Bez amunicji. Jestem niewierzący, ale prawie się modlę, żeby nie było bitwy.

Czwartek. W City Hall strzelanina trwała całą noc, ale żyję. Krążą pogłoski, że bojówkarze Sadra wykorzystują cywilów jako tarcze. Nie wolno strzelać do cywilów, ale tak myślę, że z odległości kilkuset metrów przez noktowizor ciężko się zorientować, kto ginie. Często zdarza się, że pozornie bezbronny cywil otwiera ogień z granatnika do naszych chłopaków. Trafił do mnie jeden z żołnierzy z oparzoną twarzą - taki pocisk z granatnika przeleciał mu tuż przed nosem, oparzył go strumień gazów.

Piątek. Cały czas myślę o swojej śmiertelności. Przyjmuję do wiadomości, że o moim wyjeździe decydowała pewna desperacka chęć samozniszczenia i pokazania wszystkim, że mogę to zrobić. Spójrzcie, oto ja. Skrzywdzony, obrażony dzieciak. Całkiem jestem żałosny, jeżeli nie potrafię pokazać swojej wartości na miejscu.

Sobota. Sytuacja nieco się stabilizuje. Mamy przewagę tylko dlatego, że ludność Karbali nie chce wojny. Większość bojówkarzy to element napływowy, więc miejscowi dzwonią do nas z informacjami o pułapkach i zakładanych stanowiskach ogniowych. Dzięki temu Bułgarzy rozwalili nocą dwa stanowiska moździerzy. Bardzo ich za to lubimy.

Niedziela. Śniadanie wielkanocne. Generał palnął mowę i rozpoczęła się wyżerka. Jaka pyszna może być zwykła szynka i sucha krakowska. Jajka, brzoskwinie z puszki (nie udało się wynieść wystarczająco dużo, żeby wzorem "Cienkiej czerwonej linii" zrobić z nich bimber).

Szlag nas trafia (z tym "nas" już się utożsamiam), gdy w telewizji słyszymy, że poddaliśmy miasto! A przecież ani przez chwilę nie utraciliśmy nad nim kontroli. Nie wycofaliśmy się z Camp Juliet i utrzymaliśmy City Hall. Tam chłopaki wywiesili dziś polską flagę - a co! - niech szuszwole [to potoczna nazwa irackich rebeliantów używana przez polskich żołnierzy] wiedzą, że rządzimy! Nasi reporterzy siedzą w Camp Babilon i bazują na pogłoskach, plotkach i oficjalnych komunikatach rzecznika prasowego dywizji. Jesteśmy jedynym miastem w strefie, które się utrzymało. To chyba powód do dumy.

Lany poniedziałek. Znów stan gotowości. Ranni bojówkarze są odwożeni, już jako cywile, do szpitala al Husseini, do którego tydzień temu dostarczyliśmy leki. Trochę irytujące, że goście, których my rozwalamy, potem są składani do kupy przy użyciu naszych medykamentów. Lokalni watażkowie, z którymi sztab ciągle negocjuje w sprawie ich poparcia dla nas, bardzo byli oburzeni, że nie wysłaliśmy żołnierzy, którzy dobiliby rannych. Dla nich to byłoby zupełnie w porządku. Oni zrobiliby tak z nami. Zapomniałem o najważniejszym. Żyję.

Na gwarnej niegdyś ulicy prowadzącej od meczetu imama Abbasa do ratusza i głównej stacji karbalskiej policji - nazwanej ostatnio przez polskich żołnierzy Aleją Pierwszego Plutonu - nie ma dziś nikogo. Po wydarzeniach, które rozegrały się, gdy w Polsce obchodzono Wielki Tydzień, pozostały ściany osmalone od eksplozji i setki dziur po kulach. 40 m od zapór z worków z piaskiem, jakimi są otoczone ratusz i komisariat, stoją spalone wraki taksówki i autobusu - terroryści próbujący się wedrzeć do budynków wypełnili pojazdy materiałami wybuchowymi. - Posłaliśmy ich do piekła Allaha - mówi jeden z polskich żołnierzy.

Cud, że nie zginął nikt z naszych
W czasie sześciodniowych walk, według źródeł koalicyjnych, zginęło od 70 do 100 terrorystów. Władze szpitala w Karbali mówią o 300 ofiarach śmiertelnych, ale to też niezbyt pewna liczba - rodziny zabierały zwłoki bez informowania kogokolwiek. - To był Wielki Tydzień naprawdę przez wielkie "W". "W" jak wojna - podkreślają żołnierze, którzy walczyli w centrum Karbali. - Cud, że nie zginął nikt z naszych.
- Gdyby ratusz i posterunek policji przeszły w ręce terrorystów z Armii Mahdiego, oni z pewnością znaleźliby kolejne cele. Najpewniej byłyby to nasze bazy - mówi płk Tomasz Domański, dowódca drugiej grupy bojowej stacjonującej na obrzeżach Karbali w Camp Lima. Gen. Edward Gruszka, dowodzący brygadą w prowincjach Karbala i Babil (jego siedziba znajduje się w Camp Juliet, drugiej polskiej bazie w Karbali), uważa, że przejęcie ratusza przez ludzi Muktady al-Sadra wiązało się z jeszcze poważniejszym zagrożeniem: - Gdyby nasi żołnierze oddali ratusz, terroryści szybko zajęliby całą Karbalę, w tym dwa najświętsze meczety. Za pieniądze i drogocenne przedmioty, które zostawiają tam miliony pielgrzymów, kupiliby broń i opłacili najemników. Nie ma wątpliwości, że Karbala zostałaby zrabowana i doszczętnie zniszczona. Mogłyby zginąć setki niewinnych mieszkańców.
1. Pluton 1. Kompanii 18. Batalionu Desantowo-Szturmowego z Bielska Białej, który od trzech miesięcy stacjonuje w Al-Hilli, przyjechał do Karbali w niedzielę rano, dokładnie tydzień przed Wielkanocą i pięć dni przed muzułmańskim świętem Arbain. - W Camp Juliet mieliśmy być grupą szybkiego reagowania, bo podczas Ar-bain spodziewano się w Karbali milionów pielgrzymów - mówi por. Radosław Kląskała, dowódca tego plutonu.

Umowa z al-Sadrem
- Były sygnały zapowiadające zbliżające się niebezpieczeństwo - twierdzi mjr Adam Stępień z sekcji rozpoznania. - Najbardziej obawialiśmy się, że powtórzy się historia z Aszury, poprzedniego wielkiego święta szyickiego, z początku marca. Wówczas terroryści z Al-Kaidy podłożyli bomby w Bagdadzie i Karbali. Zginęło 300 osób.
- Żeby zapobiec podobnej tragedii, współpracowaliśmy z policją oraz lokalnymi przywódcami. Według umowy, jaką zawarliśmy z nimi na ich żądanie, to oni pilnują porządku w miejscach kultu - mówi gen. Gruszka. Jedną z osób, z którymi generał się spotkał, był szejk Mital al-Haslawi, związany z Muktadą al-Sadrem. Podobnie jak przed Aszurą sprawiał wrażenie człowieka przychylnego koalicji, który dołoży wszelkich starań, by Arbain przebiegał jak najspokojniej. Generał nie chce mówić, jakie wrażenie zrobił na nim Mital, ale inni oficerowie, którzy również rozmawiali z szejkiem, podkreślają: - To człowiek mściwy, bezwzględny, pazerny i ulegający nastrojom, a jednocześnie łasy na komplementy. Nie było wątpliwości, że nie można mu ufać. - Nie było też takiej potrzeby - twierdzi mjr Stępień. - Sadrowcy nigdy nie mieli na naszym terenie zbyt dużego poparcia. 70 proc. tutejszej ludności jest lojalne wobec ajatollaha Alego Sistaniego.
W niedzielę 4 kwietnia żołnierze z 1. plutonu pierwszy raz wyjechali z Camp Juliet późnym wieczorem. Przed godziną 22.00 poinformowano ich, że mają ewakuować z ratusza Amerykanów pracujących dla tymczasowej administracji (CPA). Wówczas zamieszki wybuchały już we wszystkich większych miastach szyickich. Kilka godzin wcześniej Muktada al-Sadr w płomiennej mowie z meczetu w Kufie wezwał do powstania i "sterroryzowania okupanta". Miała to być odpowiedź na zamknięcie przez CPA wydawanej przez niego gazety "Al-Hawza". Rebelię planowano od dawna - od kilku dni do szefów policji i oficerów korpusu cywilnego przychodziły grupy mężczyzn i stawiały ultimatum: "Albo przejdziesz na stronę Armii Mahdiego, albo zabijemy ciebie i twoją rodzinę".
- Do gen. Abbasa, szefa policji w Karbali, ktoś zadzwonił, grożąc, że go zabije. Kiedy zapytałem, dlaczego mi o tym opowiada, powiedział, że nie da się zastraszyć - dodaje gen. Gruszka. Mimo że sytuacja z godziny na godzinę stawała się coraz poważniejsza, Polakom mogło się wydawać, że w Karbali policja będzie po ich stronie.
- Po północy policjanci zadzwonili do mnie z ratusza. Błagali, żebyśmy przyszli im z pomocą, bo atakują ich ze wszystkich stron - opowiada generał. - Mogliśmy rozłożyć ręce, powiedzieć, że nic nie możemy zrobić. Zostalibyśmy na swoich stołkach, nikt nie wyciągałby wobec nas żadnych konsekwencji, a po miesiącu czy trzech przyszliby Amerykanie i zrobili porządek. Tylko że z jakiegoś powodu założyliśmy mundury, z jakiegoś powodu przyjechaliśmy do Iraku. Wiedziałem, że jeśli nie wyślę tam ludzi, policjanci zostaną wyrżnięci w pień. - Nasz pluton postawiono w stan gotowości tuż przed pierwszą w nocy - twierdzi por. Kląskała. - Dostaliśmy zadanie: nie dopuścić, by terroryści zajęli ratusz i komisariat, w którym znajduje się też więzienie. Przed wyjazdem dowódca brygady zapytał nas, czy znamy prawo użycia broni. Odpowiedzieliśmy, że znamy.
Dziesięć minut później por. Kląskała i jego 19 ludzi byli już przy bramie ratusza, gdzie powinien być pierwszy punkt kontrolny irackiej policji. Żołnierze natknęli się tylko na porzucony radiowóz. Chwilę później znaleźli się pod ostrzałem, który miał trwać sześć godzin.

Na pierwszej linii
Pierwsza, ośmioosobowa grupa żołnierzy zajęła stanowiska przy zaporach z workami z piaskiem, które rozstawiono w poprzek ulicy naprzeciw meczetu. To miała być pierwsza linia obrony. Zadaniem drugiej grupy było przedostanie się na dach ratusza. Trzecia grupa zajęła pozycje na budynku komisariatu przy tylnej bramie. Żołnierze mówią, że napastników było na pewno ponad stu. Ilu dokładnie? - Nie wiem, w nocy wszystkie koty są czarne - mówi jeden z żołnierzy. Inny dodaje: - Pewne jest, że strzelali ze wszystkich stron.
- Najważniejszym problemem, z jakim musieliśmy się uporać, nie byli terroryści, lecz policjanci celujący do nas z ratusza - mówi por. Kląskała. Było ich tam 30. - Oni po prostu strzelali do wszystkiego, co się rusza - opowiada chorąży Robert, dowodzący sześcioosobową grupą na dachu ratusza. - Kiedy do nich dotarliśmy, nie można się było z nimi porozumieć. Gdy znaleźliśmy jednego, który mówił trochę po angielsku, poprosiłem, żeby wszyscy przeszli na zewnętrzną krawędź budynku - twierdzi chorąży. - Wysłałem ich tam, bo bałem się, że postrzelą któregoś z naszych. Tłumaczyliśmy też, żeby najpierw celowali, później strzelali. - Nagle tuż nad głowami przeleciały nam dwa granaty RPG. Gdyby trafiły, byłoby po nas - podkreśla st. szer. Grzegorz. - W tym czasie więźniowie znajdujący się na dole zaczęli wariować, próbując się wydostać. Policjanci strzelali po suficie więzienia, żeby ich uspokoić, ale to niewiele dało - dodaje dowódca plutonu. - Uciszyli ich dopiero po wrzuceniu do cel gazu łzawiącego.
- Około trzeciej nad ranem zaczęła się do nas zbliżać rozpędzona taksówka. Kiedy nie zatrzymała się po seriach ostrzegawczych, strzeliliśmy do niej z samochodu pancernego BRDM - wspomina inny. - Taksówka stanęła w płomieniach, a kilka sekund później wybuchła. Gdy terroryści zorientowali się, że nie uda im się wedrzeć do ratusza od frontu, zaatakowali od tyłu. - Zostaliśmy zmuszeni do otwarcia ognia do ludzi, którzy próbowali zająć stanowiska za stojącym tam autobusem, za murem, w bramie... Wkrótce potem por. Kląskała zgłosił przez radio do bazy, że pluton zużył 70 proc. amunicji. - Dowieźli nam ją o czwartej. Gdyby przyjechali kilka minut później, bylibyśmy bezbronni.
- Kolejny problem pojawił się o 4.30, gdy pod ratusz próbowała podjechać karetka - dodaje st. plut. Krzysztof. - Nikt jej nie wzywał, a jednocześnie każdy pamiętał, że to właśnie z karetki trzy dni wcześniej ostrzelano Bułgarów. Posłaliśmy w jej stronę serię ostrzegawczą. Krążyła jeszcze ulicami w okolicach ratusza, a po pewnym czasie zniknęła.
Przez kolejne cztery dni i noce dwa polskie plutony oraz jeden bułgarski broniły dostępu do ratusza. - Wtorek był dniem krytycznym - opowiada gen. Gruszka. - Terroryści zaczęli atakować coraz skuteczniej, policja była w rozsypce, a dowódca korpusu obrony cywilnej i jego oficerowie poinformowali, że odchodzą. Wcześniej w zasadzce rannych zostało trzech Polaków, trzech Bułgarów i Amerykanin - żołnierze wjechali w ulicę, gdzie ich trzy razy ostrzelano. Z zewnątrz dochodziły sygnały, że Ukraińcy oddali Al-Kut, a Hiszpanie Nadżaf. Na pomoc raczej nie mogliśmy liczyć. Jednocześnie zdawaliśmy sobie sprawę, że jeśli oddamy sadrowcom ratusz, nasza baza będzie następnym miejscem, do którego przyjdą...

Rebelia za irańskie pieniądze
Sytuacja uspokoiła się dopiero po rozpoczęciu święta Arbain. - Wówczas większość terrorystów i ludzi al-Sadra wyjechała do Nadżafu i Iranu - uważa mjr Adam Stępień. Według niego, sadrowcy, którzy atakowali ratusz, to byli "przyjezdni". - Było ich 300. Dołączyła do nich sfrustrowana, źle wykształcona młodzież w wieku 18-20 lat. Wyciągnąć ją na ulice było tak łatwo jak u nas chuliganów po meczu - opowiada Stępień.
Zdaniem naszego wywiadu, pieniądze na powstanie al-Sadra przysłał z Iranu ajatollah al-Haeri. W rejon Karbali trafiły za pośrednictwem szejka Mitala. Gdy wokół ratusza trwała bitwa, szejk zagrzewał bojowników do walki. Gdzie jest teraz, nie wiadomo, choć oficerowie twierdzą, że najpewniej ze sporą gotówką wyjechał z Iraku. Część pieniędzy na powstanie wyłożyli też lokalni szejkowie, których podejrzewa się m.in. o handel narkotykami i bronią. - Za ataki na wojska koalicji płaci pięciu, może sześciu szejków - podkreśla mjr Stępień. - Ci ludzie mają spore doświadczenie w myleniu przeciwnika, robili to przez ostatnich 30 lat z saddamowską bezpieką.
Od drugiego dnia walk sadrowców w Karbali wspierało kilkunastu terrorystów z Iranu, Syrii i Jordanii, którzy szkolili ich w dzień, a w nocy szli z nimi do walki. - Wiemy również, że dowódcy z Armii Mahdiego jeździli w okolice Ar-Ramadi i Bagdadu, gdzie prawdopodobnie kontaktowali się z Al-Kaidą - mówi mjr Stępień.
Jedno jest dziś pewne - misja polskich żołnierzy w Iraku, nazywana dotychczas stabilizacyjną, zamieniła się w otwartą wojnę z terrorystami. Po wyjeździe Hiszpanów nasi będą musieli się dwoić i troić. I coraz częściej narażać życie. Za 7 dolarów dodatku wojennego dziennie.

Ostatnim bastionem rebeliantów był obszar w rejonie meczetu Al-Mukhaim

Właśnie wtedy kpt. Kaliciak z podwładnymi całą noc walczył podczas tak zwanej bitwy na rondzie.

Hełm leży w sali tradycji 1. pułku specjalnego. Warstwy kevlaru zostały rozerwane niewyobrażalną siłą pocisku wystrzelonego z AK-47.

Potrzeba pewnego wysiłku, żeby w maleńki otwór wepchnąć śrubokręt, który zobrazuje tor lotu kuli. To jedna z najcenniejszych pamiątek jednostki z Lublińca.

Chyba łatwiej trafić szóstkę w totka, niż przeżyć, gdy kula przebiła hełm... – Bez przesady! Takie samo szczęście miał żołnierz z Bułgarii, który jechał w tym samym patrolu. Z tym że jemu pocisk przebił hełm i utkwił w potylicy – mówi plut. S. Operator służy w sekcji specjalnej 1. pspec., więc się nie przedstawi. Po tym wydarzeniu koledzy nazywają go „megaszczęściarzem”.

Południowy patrol 6 kwietnia 2004 r. zapowiadał się rutynowo. Ludzie z Lublińca prowadzili rozpoznanie specjalne. Jak zwykle współdziałali z amerykańską 5. Grupą Sił Specjalnych, w konwoju znaleźli się także żołnierze z Bułgarii. Około godz. 15.30 dziesięć pojazdów, w tym honkery, hummery i dwa kołowe transportery opancerzone, znalazły się na jednej z głównych ulic Karbali. Wzdłuż budynki mające po dwa, trzy piętra. Na ostatnich kondygnacjach i dachach zaczaili się napastnicy... Nagle ziemia się zatrzęsła. – Nie mieliśmy farta! To była dobrze przygotowana zasadzka. Ze wszystkich stron zaczęto do nas strzelać: z granatników, kałasznikowów, obrzucano nas granatami. Wokół śmigały pociski smugowe, świstały kule. Wydawało się, że trwa to w nieskończoność – wspomina plut. S. Poczuł dziwne uderzenie w głowę i spływającą krew... – Jedną ręką strzelałem, drugą odruchowo dotknąłem krwawiącego ucha. Myślałem jednak tylko o jednym: jak najszybciej wyrwać się ze strefy śmierci – opowiada żołnierz. Wiedział dobrze, co to jest "strefa śmierci". Nikt nie powinien wyjść z niej żywy. Gdy skończy się walka, wyznaczona grupa napastników powinna przejść wśród zaatakowanych i "dla pewności" z odległości około metra strzelić każdemu w głowę...

Jak kopnięcie konia
– Dostałem w bark. To było jak kopnięcie przez konia. Szarpnęło mną do tyłu, nastąpił chwilowy paraliż, zdrętwiała mi ręka. Pomyślałem, że mi ją urwało. Czułem krew pod kamizelką kuloodporną – kontynuuje. Już w polskiej bazie okazało się, że drugi raz czuwała nad nim opatrzność. Kula przeszła przez mięśnie: – Nawet nie chcę myśleć, co by było, gdyby przebiła nerw, tętnicę czy staw barkowy...
Potem, już na spokojnie, przeanalizowano zapis z gps. Wyszło na to, że patrol był ostrzeliwany przez 1,5 km. Wymiana ognia trwała jakieś pięć minut. – Na filmie "Helikopter w ogniu" jest taka scena, gdy konwój hummerów zostaje zaatakowany w podobnym miejscu. Nie podaję tego przykładu bez przyczyny. Chłopak z 5. Grupy był na wojnie w Somalii. Mówił, że to, co z nami przeżył w Karbali, było porównywalne do sfilmowanej akcji w Mogadiszu – przekonuje podoficer.
Honker z rannymi Polakami był tak postrzelany, że załoga musiała ewakuować się do amerykańskiego hummera. Napastnicy rozszabrowali i spalili porzucony samochód. Po jakimś czasie nasi żołnierze zostali wyposażeni w amerykańskie granaty fosforowe. W przypadku nagłego opuszczenia pojazdu, mieli go zniszczyć.

Cud za cudem
Kolejny cud polegał na tym, że nikt nie zginął. Amerykanin i trzech Bułgarów zostało rannych. Dostało jeszcze dwóch Polaków z grupy S. Sierż. G. – w przedramię, plut. M. – w kolano. Pierwszy jest już w służbie, drugi nadal się leczy. Na pewno nie wróci do sekcji specjalnej, ale chciałby nadal służyć w Lublińcu. Ranni zostali opatrzeni w polskiej bazie Juliet w Karbali. – Wtedy doszły do mnie kolejne strzały. Zarówno w Juliet, jak i w sąsiedniej Limie, w której znajdował się polski szpital polowy, było je słychać. Żołnierze jednak przygotowali się na atak. Z bazy odpowiedziała więc kanonada. Pomyślałem, że terroryści zaatakowali nasze obozowisko. Okazało się, że to jeden człowiek z kałasznikowem strzelał z budynku naprzeciwko. Potem zadziałała morfina i wszystko stało mi się obojętne – mówi plutonowy.
Po kwadransie amerykański śmigłowiec Black Hawk przewiózł rannych do szpitala w Limie. Plutonowy leżał w nim przez tydzień, następnie przeszedł rekonwalescencję. W sumie miesiąc nie wyjeżdżał na działania bojowe. – Ale nie chciałem wracać do Polski. Przyjechałem z chłopakami z pułku. Chciałem doczekać do końca zmiany. Niektórzy mówili: "nie kuś losu, dostałeś już ostrzeżenie". Inni pukali się w czoło i dziwili, że nie chcę wracać – opowiada operator, dodając, że to była pierwsza poważna zasadzka w czasie drugiej zmiany PKW. Wkrótce rozpoczęła się prawdziwa wojna... Ciągle zdarzały się ataki na koalicjantów.

(..) Tym razem kapituła też nie miała łatwego zadania, bo lista zgłoszonych kandydatów była najdłuższa od wielu lat. Zażarte dyskusje trwały długo, bo każdy ze zgłoszonych zasługiwał na wyróżnienie. Ale, niestety Buzdyganów było tylko dziewięć! Kapituła ostatecznie uhonorowała jedenaście osób, po raz pierwszy przyznając aż trzy wyróżnienia „Oficer Roku”, i to jednogłośnie. Innego wyjścia nie było, w przeciwnym razie każdy z jej członków miałby moralnego kaca. Wyłom, ale konieczny. Oby takich więcej w przyszłości.
Oto oni! Tegoroczni laureaci nagrody „Polski Zbrojnej”! Ci ludzie kształtują nowy wizerunek Wojska Polskiego.

Spokój w ogniu
Żołnierz Roku: kapitan GRZEGORZ KALICIAK
Szef sztabu batalionu dowodzenia 17 Wielkopolskiej Brygady Zmechanizowanej – za odwagę, kompetencje dowódcze, które sprawiły, że podczas zaciętych walk w irackiej Karbali nie zginął żaden Polak.
W boju czasu się nie liczy. Gdyby jednak ktoś prowadził statystyki, ile godzin polscy żołnierze spędzili w walce, kapitan Grzegorz Kaliciak byłby rekordzistą. Walczył w Karbali podczas II zmiany Polskiego Kontyngentu w Iraku wiosną 2004 roku. Kiedy wybuchło powstanie bojowników As-Sadra, a on jako dowódca kompanii rozpoznawczej 2 Grupy Bojowej miał ochraniać miejscowy ratusz. Tylko jednej nocy, gdy polscy i bułgarscy żołnierze odpierali zaciekłe ataki, zginęło około stu rebeliantów. A takich nocy było wiele. Później były walki uliczne, wypieranie sadrystów z terenu miasta. Staczali zacięte boje przy meczetach i innych miejscach w Karbali. Kapitan dowodził doskonale. „Podwładni ufali mu. Jest dowódcą, który planując, pyta ludzi o zdanie. Nie udaje, że wszystko wie najlepiej. Jednak w boju był zawsze zdecydowany i szybki w podejmowaniu decyzji. Potrafił przewidywać zagrożenia. Jego odwaga, umiejętności oraz charyzma sprawiły, że mimo tylu potyczek kapitan przywiózł nas wszystkich do domu całych i zdrowych”, mówi chorąży Andrzej Woltman, który podczas walk jako dowódca wozu dowodzenia zapewniał kapitanowi łączność. Podczas powstania sadrystów polscy żołnierze toczyli boje najkrwawsze od zakończenia II wojny światowej. Gdy wrócili do kraju, szybko o nich zapomniano. Jako pierwsi odsłoniliśmy tajemnice ich zmagań. Gdy pierwszy raz poprosiliśmy go o rozmowę o służbie w Iraku, kapitan mówił niewiele i niechętnie. Minimalizował swój udział, podkreślając, że dowodził wspaniałymi żołnierzami, którzy byli gotowi wtedy wykonać każde zadanie. Obecny przełożony kapitana, dowódca 1 batalionu zmotoryzowanego 17 Brygady Zmechanizowanej major Tomasz Biedziak, również uczestnik wydarzeń w Karbali, o swoim zastępcy wyraża się z szacunkiem i uznaniem: „Doskonały oficer, dowódca, który cieszy się niepodważalnym autorytetem. Zasłużył na tak prestiżową nagrodę” (...)